Śmierć bliskiej osoby nie powoduje automatycznego wygaśnięcia jej kredytów, pożyczek i innych zobowiązań. Długi mogą wejść do spadku razem z mieszkaniem, samochodem, oszczędnościami i pozostałym majątkiem.
Nie oznacza to jednak, że rodzina zawsze musi je spłacić z własnych pieniędzy. Spadkobierca może odrzucić spadek albo przyjąć go z ograniczeniem odpowiedzialności. Kluczowe znaczenie mają terminy oraz właściwe ustalenie, co rzeczywiście pozostawił zmarły.
Czy długi po zmarłym zawsze przechodzą na rodzinę?
Długi nie przechodzą na krewnych tylko dlatego, że należą do rodziny zmarłego. Odpowiedzialność może powstać dopiero wtedy, gdy dana osoba jest spadkobiercą – na podstawie testamentu albo zasad dziedziczenia ustawowego.
W skład spadku mogą wejść między innymi:
- kredyty i pożyczki,
- zadłużenie na karcie kredytowej,
- niezapłacone rachunki,
- zaległości czynszowe,
- zobowiązania wynikające z umów,
- długi związane z prowadzoną działalnością.
Nie wszystkie obowiązki zmarłego są dziedziczone. Część z nich ma charakter ściśle osobisty i wygasa w chwili śmierci. Każde zobowiązanie trzeba więc ocenić oddzielnie.
Jak sprawdzić, czy zmarły miał długi?
Rodzina często nie zna pełnej sytuacji finansowej zmarłego. Pierwsza informacja o zadłużeniu może pojawić się dopiero wtedy, gdy bank, firma windykacyjna albo fundusz prześle wezwanie do zapłaty.
Przed podjęciem decyzji dotyczącej przyjęcia spadku warto zebrać:
- umowy kredytów i pożyczek,
- wyciągi z rachunków,
- korespondencję od wierzycieli,
- pisma z sądów i od komorników,
- dokumenty dotyczące nieruchomości,
- informacje o samochodach i innych wartościowych przedmiotach,
- dane o ewentualnych polisach ubezpieczeniowych.
Trzeba porównać wartość majątku z wysokością zobowiązań. Odrzucenie spadku bez sprawdzenia sytuacji może oznaczać utratę wartościowego majątku. Z kolei jego pochopne przyjęcie może narazić spadkobiercę na konieczność spłaty długów po spadkodawcy.
Odrzucenie spadku – kiedy chroni przed długami?
Odrzucenie spadku powoduje, że dana osoba jest traktowana tak, jakby nie dożyła jego otwarcia. Nie otrzymuje majątku po zmarłym, ale nie odpowiada również za jego długi spadkowe.
Nie można odrzucić samych długów i jednocześnie zachować mieszkania, pieniędzy lub innych składników spadku. Oświadczenie dotyczy całego spadku.
Na odrzucenie spadku spadkobierca ma sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o swoim powołaniu do dziedziczenia. Nie zawsze będzie to dzień śmierci. Czasami termin rozpoczyna się później, na przykład gdy wcześniejszy spadkobierca odrzucił spadek.
Oświadczenie można złożyć przed sądem albo u notariusza.
Co się stanie, jeśli nie złożysz żadnego oświadczenia?
Brak oświadczenia w terminie sześciu miesięcy oznacza obecnie przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
W takim przypadku odpowiedzialność za długi jest co do zasady ograniczona do wartości czynnej spadku, czyli wartości odziedziczonego majątku po uwzględnieniu zasad wynikających z przepisów o inwentarzu.
Przykładowo, jeżeli długi wynoszą 100 000 zł, ale stan czynny spadku został prawidłowo ustalony na 20 000 zł, odpowiedzialność spadkobiercy co do zasady nie powinna przekroczyć 20 000 zł.
Nie oznacza to jednak, że wierzyciele mogą zabrać wyłącznie przedmioty należące wcześniej do zmarłego. Po przyjęciu spadku egzekucja może być kierowana także do majątku spadkobiercy, ale tylko w granicach odpowiedzialności wynikającej z dobrodziejstwa inwentarza.
Dlaczego wykaz albo spis inwentarza jest ważny?
Samo powołanie się na dobrodziejstwo inwentarza może nie wystarczyć do bezpiecznego zakończenia sprawy. Konieczne jest rzetelne ustalenie majątku i długów spadkowych.
Można sporządzić wykaz inwentarza albo doprowadzić do sporządzenia spisu inwentarza przez komornika. Dokumenty te służą ustaleniu, co wchodziło do spadku i jaka była wartość pozostawionych aktywów.
Nie wolno świadomie pomijać przedmiotów należących do spadku ani wpisywać nieistniejących długów. Nierzetelne działanie może doprowadzić do utraty ograniczenia odpowiedzialności.
Znaczenie ma również prawidłowe zaspokajanie wierzycieli. Wypłacenie całej dostępnej kwoty tylko jednemu z nich, z pominięciem pozostałych, może wywołać dodatkowe problemy.
Przyjęcie spadku wprost – na czym polega ryzyko?
Spadkobierca może złożyć oświadczenie o prostym przyjęciu spadku. Wtedy odpowiada za długi bez ograniczenia wynikającego z wartości odziedziczonego majątku.
Jeżeli zobowiązania okażą się wyższe niż majątek po zmarłym, wierzyciele mogą dochodzić pozostałej części z osobistego majątku spadkobiercy.
Takiej decyzji nie należy podejmować więc bez dokładnego sprawdzenia sytuacji. Nieznany kredyt, poręczenie lub stare postępowanie sądowe mogą ujawnić się już po przyjęciu spadku.
Uważaj – po odrzuceniu spadek może przejść na Twoje dzieci
Odrzucenie spadku nie zawsze kończy całą sprawę. Osoba odrzucająca spadek jest traktowana tak, jakby nie dożyła chwili jego otwarcia. W jej miejsce mogą wejść dzieci.
Jeżeli dzieci są pełnoletnie, same podejmują decyzję. W przypadku małoletnich działają rodzice.
Czy można odrzucić spadek po upływie sześciu miesięcy?
Termin na złożenie oświadczenia ma podstawowe znaczenie. Po jego upływie spadek zostaje przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza.
W wyjątkowych przypadkach możliwe jest jednak uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie, na przykład gdy spadkobierca działał pod wpływem istotnego błędu lub groźby.
Nie wystarczy samo stwierdzenie, że nie wiedziało się o długach. Sąd bada między innymi, czy spadkobierca dochował należytej staranności i próbował ustalić sytuację zmarłego. Takie sprawy wymagają przedstawienia konkretnych okoliczności oraz dowodów.
Wierzyciel żąda zapłaty – co zrobić?
Otrzymanie wezwania nie oznacza, że trzeba natychmiast płacić albo podpisywać ugodę.
Najpierw należy sprawdzić:
- czy adresat rzeczywiście jest spadkobiercą,
- czy spadek został przyjęty, czy odrzucony,
- kiedy rozpoczął się termin na złożenie oświadczenia dot. przyjęcia lub odrzucenia spadku,
- czy wierzyciel udowodnił istnienie długu,
- czy uwzględnił wpłaty dokonane przez zmarłego,
- czy roszczenie nie jest przedawnione,
- w jakich granicach odpowiada spadkobierca.
Nie należy pochopnie uznawać zobowiązania ani podpisywać porozumienia. Najpierw warto zażądać umowy, historii rozliczeń i dokumentów potwierdzających wysokość roszczenia.
Śmierć dłużnika nie zwalnia wierzyciela z obowiązku wykazania długu.
Co zrobić, gdy sprawa trafiła już do sądu lub komornika?
Pozwu lub nakazu zapłaty nie należy ignorować. W postępowaniu trzeba powołać się na sposób przyjęcia spadku oraz zakres odpowiedzialności. Można również kwestionować istnienie albo wysokość samego długu.
Jeżeli wierzyciel posiadał orzeczenie przeciwko zmarłemu, może próbować uzyskać tytuł pozwalający prowadzić egzekucję przeciwko spadkobiercom. Nadal trzeba jednak sprawdzić, czy egzekucja uwzględnia ograniczenie wynikające z przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Odpowiedzialność kilku spadkobierców może wyglądać inaczej przed działem spadku i po jego przeprowadzeniu. Dlatego w sprawach obejmujących większą liczbę osób potrzebna jest analiza całego postępowania spadkowego.
Jak może pomóc prawnik od długów po zmarłym?
Prawnik może pomóc zarówno przed upływem terminu na odrzucenie spadku, jak i wtedy, gdy wierzyciel skierował już sprawę do sądu albo komornika.
Pomoc może obejmować:
- ustalenie kręgu spadkobierców,
- sprawdzenie terminu na złożenie oświadczenia,
- ocenę znanych długów i majątku,
- przygotowanie odrzucenia spadku,
- uregulowanie sytuacji małoletnich dzieci,
- sporządzenie lub analizę wykazu inwentarza,
- obronę przed pozwem wierzyciela,
- ograniczenie egzekucji do właściwego zakresu,
- przygotowanie sprawy o uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia.
Najważniejsze jest szybkie działanie. Im wcześniej zostaną ustalone terminy, spadkobiercy i stan zadłużenia, tym łatwiej uniknąć odpowiedzialności przekraczającej wartość otrzymanego majątku.
Kancelaria Konsument Wygrywa pomaga osobom, które otrzymały wezwanie, pozew albo pismo od komornika dotyczące długów zmarłego. Analizujemy również możliwość odrzucenia spadku i zakres odpowiedzialności po jego przyjęciu.
Jeżeli dowiedziałeś się o zadłużonym spadku, skontaktuj się z nami przed podpisaniem ugody lub dokonaniem zapłaty. Sprawdzimy, czy rzeczywiście odpowiadasz za dług i jakie działania mogą zabezpieczyć Twój majątek.
Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy. Zakres odpowiedzialności zależy między innymi od sposobu przyjęcia spadku, daty uzyskania informacji o dziedziczeniu, treści dokumentów oraz wartości majątku spadkowego.
